مقدمه :
بازار جهانی گیاهان دارویی به لحاظ مبادلات داروهای گیاهی طی سال های اخیر سیر صعودی و پر رونق می پیماید. کشورمان یکی از غنی ترین کشورهای دنیا در برخورداری از گیاهان دارویی است.
آموزش در زمینه تولید و پرورش گیاهان دارویی از اهمیت ویژهای برخوردار است. گیاهان دارویی به عنوان منابع مهمی از ترکیبات شیمیایی با خواص درمانی شناخته شدهاند و از قدیمیترین روشهای درمانی در تاریخ انسانی محسوب میشوند. در دورههای گذشته، افراد با تجربه و دانش تجربی، اطلاعات خود را به نسلهای بعدی منتقل میکردند. اما با پیشرفت علم و فناوری، نیاز به آموزش رسمی و علمی در این حوزه احساس میشود.آموزش متخصصان و علاقهمندان به کشت و پرورش گیاهان دارویی باعث افزایش کیفیت و کمیت تولیدات میشود. این آموزشها نه تنها به بهبود فرآوری و مدیریت مزارع کمک میکنند، بلکه به حفظ تنوع گونهها و جلوگیری از نابودی گیاهان دارویی نیز کمک میکنند.
اهمیت آموزش در حوزه گیاهان دارویی بسیار گسترده و چندگانه است. این بحث به دلایل زیر اهمیت دارد:
1. حفظ دانش بومی : آموزش در زمینه گیاهان دارویی به انتقال دانشهای سنتی مرتبط با استفاده از این گیاهان و ترکیبات آنها در درمانهای مختلف کمک میکند. این دانشها برای قومها و جوامع مختلف ارزش تاریخی و فرهنگی دارند و با آموزش به نسلهای آینده حفظ میشوند.
2. تولید داروها: گیاهان دارویی منابع مهمی برای تولید داروها و مکملهای طبیعی هستند. آموزش در زمینه شناسایی، کشت، برداشت، خشکاندن و فرآوری صحیح گیاهان دارویی باعث بهبود کیفیت و کمیت تولیدات دارویی میشود.
3. محیط زیست: آموزش در تولید و پرورش گیاهان دارویی به روشهای پایدار کمک میکند. این روشها شامل کشتهای ارگانیک، مدیریت منابع آب و خاک، حفظ تنوع زیستی ، تثبیت ریزگردها در کانون آلودگی ها و کاهش استفاده از کودها و سموم شیمیایی است.
4. تعادل اکوسیستمها: گیاهان دارویی نقش مهمی در حفظ تعادل اکوسیستمها دارند. آموزش در زمینه پرورش این گیاهان باعث میشود که این فرآیند با تدابیر علمی انجام شود و به تخریب محیط زیست نیافتد.
5. ایجاد درآمد: آموزش در حوزه گیاهان دارویی میتواند به کشاورزان و کسانی که به کشت این گیاهان میپردازند، منابع درآمدی جدید فراهم کند و از تنوع درآمدی در مناطق روستایی حمایت کند.
6. تحقیقات علمی: آموزش در این زمینه باعث ایجاد تحقیقات علمی بیشتر درباره خواص و کاربردهای گیاهان دارویی میشود که به توسعه علم داروسازی و پزشکی کمک میکند.
به طور کلی، آموزش در حوزه گیاهان دارویی اثرات مثبت چشمگیری بر صنایع داروسازی، بهداشت عمومی، محیط زیست و اقتصاد جامعه دارد.
ضرورت اجرای برنامه آموزشی :
1- ارتقا دانش فنی و تخصصی تولیدکنندگان و بهره برداران عضو شبکه تعاونی های روستایی و کشاورزی
2- شناسایی تولیدکنندگان پیشرو(ایجاد بانک اطلاعاتی جامع) و هدایت آنان به سوی تولید پایدار
3- افزایش نقش هدایت گری تولیدکنندگان برتر به منظور افزایش بهره وری سایر تولیدکنندگان
اهداف :
1- استفاده از آخرین یافته های علوم کشاورزی و کاربرد آن در تولید گیاهان دارویی
2- توسعه تکنولوژی های نوین در حوزه فعالیت شبکه (کاشت، داشت و برداشت و صنایع تبدیلی و…)
3- توانمند سازی مدیران و ارکان شبکه در حوزه فعالیت های مرتبط با بخش کشاورزی
4- ایجاد سامانه آموزشی مدیران و ارکان شبکه تعاونی های روستایی و کشاورزی
گروه های هدف :
– مدیران و ارکان شبکه تعاونی های روستایی و تولید و کشاورزی
– بهره برداران عضو تشکل ها که متوسط تولید در هر محصول دارند
قطب های آموزشی و محل اجرا:
با عنایت به وجود مراکز آموزشی و توانمندی های منطقه ای در زیربخش های تولید، براساس شاخص هایی چون سطح زیر کشت و میزان عملکرد گیاهان دارویی و امکانات آموزشی از قبیل کلاس های آموزشی، وسایل کمک آموزشی، آزمایشگاه و… قطب های آموزشی به شرح جدول زیر تعیین گردیده است. بر این اساس مراکز آموزش موجود در هر قطب تولید محصولات کشاورزی، مرجع ارائه خدمات آموزشی محسوب می گردد.
مهمترین سرفصلهای آموزشی در مورد گیاهان دارویی عبارتند از:
1- شناخت گیاهان دارویی: معرفی گونهها، خصوصیات و استفادههای آنها.
2- تاریخچه استفاده از گیاهان دارویی: بررسی کاربردهای تاریخی و فرهنگی.
3- ترکیبات شیمیایی: مطالعه مواد موثر و ترکیبات شیمیایی در گیاهان.
4- اثرات دارویی: تاثیرات مثبت و منفی گیاهان دارویی بر سلامتی.
5- استخراج و فرآوری: روشهای استخراج و تهیه عصارهها و عرقها.
6- استفاده در پزشکی سنتی و مدرن: کاربردهای درمانی و پیشگیری از بیماریها.
7- تداخلات دارویی: تاثیرات تداخلی با داروهای شیمیایی.
8- کشت و کار گیاهان دارویی: راهنمایی برای کشت و داشت گیاهان.
9- محافظت و حفاظت از گونههای درخطر: محافظت از تنوع زیستی.
10- تحقیقات و پژوهشهای آینده: جدیدترین مطالعات در زمینه گیاهان دارویی.
11- فرآیند خشککردن و استخراج مواد مؤثر از گیاهان
12- استفاده از گیاهان دارویی در درمان بیماریها
